قوله : وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّه لا تُحْصُوها ( 1 ) . . . ، نظيرش آن كه حكايت كرد از جهودان كه ايشان بر سبيل تحقير و تقليل گفتند : لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً ( 2 ) . . . ، و كذا قوله : إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى ( 3 ) . . . ، هم كنايت است از اين معنى ، و به عكس اين : وَاللَّه يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ ( 4 ) . قولى از عبد اللَّه عبّاس و عطا و قتاده آن است كه : مراد از اين ايّام سه روز است از هر ماهى ، و تقدير چنين است : كما كتب على الَّذين من قبلكم ايّاما معدودات ، يعنى آن ايّام كه پيش ( 5 ) وجوب ماه رمضان واجب بود . روايت دگر از عبد اللَّه عبّاس و عامّهء مفسّران آن است كه : مراد ماه رمضان است ، و آن كنايت بود يك بار از سى روز ، و يك بار از بيست و نه روز . عبد اللَّه عمر روايت كند از رسول - عليه السّلام - كه او گفت : نحن امّة امّيّة لا نكتب و لا نحسب ، ( 6 ) الشّهر هكذا و هكذا و عقد بيده ، گفت : ما امّتى امّيييم ( 7 ) ، كتابت ننويسيم و حساب نكنيم ، ماه ( 8 ) چنين باشد و چنين باشد ، و انگشت يك بار به سى روز زد ( 9 ) ، و يك بار به بيست و نه . و نصب « ايّاما » بر ظرف است ، و آنچه فرّاء گفت كه : مفعول به است درست نيست . حق تعالى گفت : بندهء من ! روزكى چند براى من رنجكى بر خود نه ، اعملوا قليلا توجروا جزيلا ، اعملوا يسيرا توجروا كثيرا ، اندكى عمل كن و بسيار ثواب بستان ، و به شمار بده و بى شمار بستان و در روزى كه از 1 « ميان نه ساعت بود تا ( 11 ) پانزده ساعت رنج بر تا ثواب ( 12 ) دهم ( 13 ) ، فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُه خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ ( 14 ) * ( فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ ) * ، آنگه حق تعالى از آن جا كه كرم اوست

--> ( 1 ) . سورهء ابراهيم ( 14 ) آيهء 34 . ( 2 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 80 . ( 3 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 282 . ( 4 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 212 . ( 5 ) . مب ، مر از . ( 6 ) . وز : يحسب : وج ، آج ، لب ، فق ، مب : تحسب . ( 7 ) . مج ، وز : امّتى اميم ، آج ، لب ، فق : امّتى امى امام ، مب : ما امّتى ايم امّى . ( 8 ) . مر را كه . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها : به سى عقد كرد . ( 10 ) . مج ، وز : آن . ( 11 ) . مج ، وز ، فق : يا . ( 12 ) . مج ، وز ، آج ، كب : ثوابت . ( 13 ) . مب : دهند . ( 14 ) . سورهء معارج ( 70 ) آيهء 4 ، آج ، لب ، فق قوله تعالى .